{"id":484,"date":"2024-01-10T22:06:56","date_gmt":"2024-01-10T22:06:56","guid":{"rendered":"https:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/?p=484"},"modified":"2024-01-10T22:08:01","modified_gmt":"2024-01-10T22:08:01","slug":"kontynuacja-cudzego-utworu-na-przykladzie-diuny-franka-herberta-utwory-inspirowane-i-zalezne","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/2024\/01\/10\/kontynuacja-cudzego-utworu-na-przykladzie-diuny-franka-herberta-utwory-inspirowane-i-zalezne\/","title":{"rendered":"KONTYNUACJA CUDZEGO UTWORU &#8211; na przyk\u0142adzie &#8220;Diuny&#8221; Franka Herberta. Utwory inspirowane i zale\u017cne."},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"484\" class=\"elementor elementor-484\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-352ebb6a elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"352ebb6a\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-652d55d\" data-id=\"652d55d\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-72783416 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"72783416\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.8.1 - 13-11-2022 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#818a91;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#818a91;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><strong>Jak to jest z kontynuacj\u0105 cudzego utworu na gruncie prawa autorskiego?<\/strong> Wpis zainspirowany jest cyklem powie\u015bci z uniwersum <em>Diuny<\/em>.<br \/><br \/><em>Kroniki Diuny<\/em> to sze\u015b\u0107 kolejnych tom\u00f3w autorstwa Franka Herberta, kt\u00f3re zyska\u0142y \u015bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119 i status arcydzie\u0142 gatunku science-fiction. Ostatnia z nich wydana zosta\u0142a w 1985 roku, kilkana\u015bcie miesi\u0119cy przed \u015bmierci\u0105 autora. Fina\u0142owe strony postawi\u0142y czytelnika przed zako\u0144czeniem otwartym, ale mog\u0105cym \u015bmia\u0142o stanowi\u0107 satysfakcjonuj\u0105ce zwie\u0144czenie serii.<br \/><br \/>Inne zdanie mia\u0142 Brian Herbert &#8211; syn Franka &#8211; kt\u00f3ry wraz z Kevinem J. Andersonem wyda\u0142 samodzielne zako\u0144czenie sagi (dwutomowy sequel do <em>Kronik<\/em>), jak r\u00f3wnie\u017c kilkana\u015bcie innych pozycji uzupe\u0142niaj\u0105cych histori\u0119 wykreowanego przez ojca wszech\u015bwiata.<br \/><br \/>Jak traktowa\u0107 tego typu, nieodosobniony przecie\u017c, zabieg?<br \/><br \/><strong>Kontynuacja kontynuacji oraz rozbudowa uniwersum rozbudowie uniwersum nier\u00f3wne<\/strong> &#8211; zawsze najwi\u0119ksze znaczenie mie\u0107 b\u0119dzie relacja utworu macierzystego do nowostworzonego.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><strong>\u00a7 UTW\u00d3R INSPIROWANY<\/strong><br \/><br \/>Cz\u0119sto do czynienia mie\u0107 b\u0119dziemy z <strong>utworem inspirowanym,<\/strong> to jest takim, kt\u00f3ry recypuje elementy niechronione (koncepcje, motywy fabularne, stylizacje).<br \/><br \/>Pewien k\u0142opot pojawia si\u0119 przy ocenie korzystania z postaci, kt\u00f3re wykreowa\u0142 autor dzie\u0142a macierzystego (na przyk\u0142ad <em>Rhett Butler. Kontynuacja Przemin\u0119\u0142o z wiatrem<\/em> pi\u00f3ra Donalda McCaiga, w kt\u00f3rej poznajemy dalsze losy bohatera stworzonego przez Margaret Mitchell). Problem ten jednak zas\u0142uguje na osobny wpis &#8211; tutaj zasygnalizuj\u0119 tylko, \u017ce w orzecznictwie europejskim i ameryka\u0144skim wskazuje si\u0119, \u017ce pod pewnymi warunkami posta\u0107 mo\u017ce podlega\u0107 ochronie prawnoautorskiej.<br \/><br \/>Dobrych przyk\u0142ad\u00f3w utwor\u00f3w inspirowanych dostarcza Christopher Tolkien, kt\u00f3ry na bazie notatek, nieuko\u0144czonych fragment\u00f3w i list\u00f3w swego s\u0142ynnego ojca wykreowa\u0142 szereg opowie\u015bci osadzonych w realiach \u015bwiata <em>W\u0142adcy Pier\u015bcieni<\/em> (<em>Niedoko\u0144czone opowie\u015bci<\/em> lub <em>Historia \u015ar\u00f3dziemia<\/em>).<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Definicji utworu inspirowanego nie znajdziemy w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych &#8211; wspomina ona jedynie, \u017ce za opracowanie nie uwa\u017ca si\u0119 utworu, kt\u00f3ry powsta\u0142 w wyniku inspiracji cudzym utworem (art. 2 ust. 4 Prawa autorskiego). Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce utw\u00f3r inspirowany jest samodzielnym utworem, nosz\u0105cym znamiona indywidualnej tw\u00f3rczo\u015bci autora, <strong><em>k<\/em><\/strong><em><strong>t\u00f3ry jednak przy jego kreowaniu dzia\u0142a\u0142 zainspirowany dzie\u0142em cudzym<\/strong><\/em>.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Podsumowuj\u0105c, je\u015bli nasza analiza doprowadzi do wniosku, \u017ce stworzona kontynuacja jest wy\u0142\u0105cznie utworem inspirowanym, to <strong>posiadamy do niego pe\u0142ni\u0119 maj\u0105tkowych praw autorskich. <\/strong>Utw\u00f3r inspirowany, z punktu widzenia oceny prawnej, pozostaje ca\u0142kowicie samodzielny.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Dysponowanie utworem inspirowanym nie jest w stu procentach dowolne &#8211; tw\u00f3rca pami\u0119ta\u0107 musi o osobistych prawach autorskich osoby, kt\u00f3ra stworzy\u0142a utw\u00f3r inspiruj\u0105cy &#8211; na przyk\u0142ad za trudne do przyj\u0119cia uzna\u0107 nale\u017cy takie zniekszta\u0142cenie <em>cudzych <\/em>postaci i w\u0105tk\u00f3w, \u017ce dojdzie do znacz\u0105cej zmiany ich wymiaru filozoficznego czy artystycznego.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Zainspirowany tw\u00f3rca nie potrzebuje natomiast zgody jakiegokolwiek innego autora na rozpowszechnienie czy te\u017c korzystanie ze swojego dzie\u0142a.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><strong>\u00a7 UTW\u00d3R ZALE\u017bNY <\/strong><br \/><br \/>Nie mo\u017cemy jednak wykluczy\u0107, \u017ce je\u015bli kontynuacja lub rozbudowanie uniwersum zawiera konkretne chronione elementy utworu macierzystego, to do czynienia mie\u0107 b\u0119dziemy z utworem zale\u017cnym w rozumieniu art. 2 Prawa autorskiego. Tego typu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 (opracowania, adaptacje, t\u0142umaczenia) wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 ju\u017c mi\u0119dzy innymi z konieczno\u015bci\u0105 uzyskania zgody tw\u00f3rcy dzie\u0142a macierzystego na rozpowszechnienie i korzystanie z niej.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Utw\u00f3r zale\u017cny to taki, kt\u00f3ry ma pewn\u0105 pul\u0119 cech wsp\u00f3lnych z utworem macierzystym, ale r\u00f3wnie\u017c posiada w\u0142asne, odr\u0119bne elementy, nadaj\u0105ce mu indywidualny oraz tw\u00f3rczy charakter. Przej\u0119cie komponent\u00f3w dzie\u0142a macierzystego sprawia, \u017ce <strong>eksploatuj\u0105c utw\u00f3r zale\u017cny, r\u00f3wnocze\u015bnie korzystamy z utworu pierwotnego<\/strong>.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Wa\u017cne jest zatem ustalenie granicy, kt\u00f3ra oddziela dzie\u0142a inspirowane, od utwor\u00f3w zale\u017cnych. Opracowanie zak\u0142ada przej\u0119cie element\u00f3w utworu macierzystego <strong>o tw\u00f3rczym charakterze<\/strong> w stopniu, kt\u00f3ry umo\u017cliwia rozpoznanie ich w utworze zale\u017cnym. W dziele inspirowanym za\u015b dochodzi do przej\u0119cia <strong>element\u00f3w, kt\u00f3re nie podlegaj\u0105 prawnoautorskiej ochronie<\/strong> (temat, styl, podobny w\u0105tek )- dochodzi w nich co najwy\u017cej do zapo\u017cycze\u0144, kt\u00f3re nie przekraczaj\u0105 dozwolonego u\u017cytku lub te\u017c utw\u00f3r macierzysty (a w zasadzie emocje i doznania nim wywo\u0142ane) stanowi impuls tw\u00f3rczy, kt\u00f3ry stoi za wykreowaniem utworu zale\u017cnego.<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>Rozr\u00f3\u017cnienie b\u0119dzie wi\u0119c opiera\u0107 si\u0119 na ustaleniu, czy utw\u00f3r przej\u0105\u0142 od dzie\u0142a macierzystego elementy tw\u00f3rcze, czy te\u017c nie.<\/p>\n<p>I tu wracamy do problemu Briana Herberta &#8211; S\u0105d Apelacyjny w Warszawie wypowiadaj\u0105c si\u0119 w podobnej sprawie (doko\u0144czenie powie\u015bci przez c\u00f3rk\u0119 zmar\u0142ej autorki) wskaza\u0142, \u017ce dosz\u0142o do powstania opracowania (VI ACa 933\/09). Dopisanie zako\u0144czenia do <em>Kronik Diuny<\/em> &#8211; i to niezale\u017cnie od tego, czy Frank Herbert traktowa\u0142 cykl jako dzie\u0142o nieuko\u0144czone albo zamkni\u0119te &#8211; r\u00f3wnie\u017c uwa\u017cam za stworzenie dzie\u0142a zale\u017cnego. Bez <em>Kronik<\/em> tre\u015b\u0107 dodatkowych powie\u015bci nie by\u0142aby dla czytelnika zrozumia\u0142a, a postaci wyst\u0119puj\u0105 w to\u017csamym uk\u0142adzie sytuacyjnym, maj\u0105 taki sam charakter, motywacje i cele.<br \/><br \/>Z kolei inne utwory Briana Herberta i Kevina J. Andersona traktuj\u0119 jako dzie\u0142a inspirowane &#8211; owszem, nawi\u0105zuj\u0105 do element\u00f3w zasygnalizowanych w &#8220;Kronikach&#8221;, ale tw\u00f3rczo je rozbudowuj\u0105 i uzupe\u0142niaj\u0105 (na przyk\u0142ad przedstawiaj\u0105c genez\u0119 Bene Gesserit, czy histori\u0119 Butleria\u0144skiego D\u017cihadu).<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\n<p><!-- wp:paragraph --><\/p>\n<p>adwokat Jakub Hajduk<\/p>\n<p><!-- \/wp:paragraph --><\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jak to jest z kontynuacj\u0105 cudzego utworu na gruncie prawa autorskiego? Wpis zainspirowany jest cyklem powie\u015bci z uniwersum Diuny. Kroniki Diuny to sze\u015b\u0107 kolejnych tom\u00f3w&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":487,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=484"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":490,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/484\/revisions\/490"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/487"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.adwhajduk.pl\/www\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}